Przeżyć

Przeżyć
Przeżyć
Opis fabuły:

Amin Nawabi (pseudonim), 36-letni odnoszący sukcesy naukowiec, zmaga się z bolesną, ukrywaną od 20 lat tajemnicą, która może zniszczyć mu życie i relację z przyszłym mężem. Amin po raz pierwszy w życiu opowiada, jak jako dziecko uciekł z Afganistanu, a Jonas Poher Rasmussen – reżyser i zarazem bliski przyjaciel bohatera jeszcze z czasów szkoły średniej – pokazuje tę niezwykłą historię głównie za pośrednictwem animacji, aby chronić jego tożsamość. Flee jest niezapomnianą opowieścią o odkrywaniu samego siebie nakręconą w formie rozmów Jonasa z Aminem. Film pokazuje, że przyszłość można budować tylko konfrontując się z przeszłością, a prawdziwe znaczenie pojęcia „dom” odkryć tylko zaprzestając ucieczki przed samym sobą.

Analiza filmu:

Przeżyć, jeden z najbardziej hipnotyzujących animowanych filmów dokumentalnych ostatnich lat, w wyjątkowy sposób pokazuje, jak afgański uchodźca rozpaczliwie próbuje znaleźć schronienie za granicą. Duński reżyser Jonas Poher Rasmussen zdołał wydobyć wspomnienia z bohatera filmu Amina i skondensować je w czymś na kształt klasycznego komiksu Marvela, zachowując jednak wiarygodność filmu dokumentalnego.

Po selekcji na festiwalu w Cannes w 2020 r. Przeżyć czekał pół roku na swoją premierę w konkursie World Cinema Documentary na tegorocznym Sundance Film Festival, na którym zdobył nagrodę Grand Jury i był jednym z najbardziej podziwianych filmów.

Jedna z wielu doskonałych scen pojawia się na samym początku, kiedy Amin (imiona głównych bohaterów zmieniono, by zachować ich anonimowość) leży na tapczanie i przygotowuje się, by opowiedzieć swoją wstrząsającą historię Rasmussenowi. Następnie, kiedy my jako widzowie również mościmy się w fotelu, na ekranie uderza klaps, a dwóch głównych bohaterów rozpoczyna rozmowę. Cała opowieść jest przedstawiona w odręcznych animacjach, zakrzywioną kreską i niedoskonałym szkicem. W jakiej rzeczywistości się tu znajdujemy? Jednym z głównych motywów filmu jest subiektywna rzeczywistość i charakter naszego postrzegania.

Mistrzostwo wykorzystania animacji do – w dosłownym sensie – zilustrowania historii Amina polega na tym, że jej wspaniała kolorystyka i przestrzenna przesada zbliżają nas do poczucia faktycznego „docierania” do pamięci, podobnie jak w zakodowanych w kolorach poziomach rzeczywistości w dziełach Christophera Nolana.

W przeciwieństwie do wielu opowieści migrantów we współczesnym filmie akcja Przeżyć rozgrywa się wcześniej – na ostatnim etapie wojny afgańsko-sowieckiej pod koniec lat 80. ubiegłego wieku, kiedy ucieczka była dla cywilów jedynym wyjściem. Związek ze współczesnym kryzysem uchodźczym jest jednak oczywisty. Jako nastolatek Amin wraz z chorowitą matką i trójką starszego rodzeństwa wyjechał najpierw z Afganistanu do Rosji – jedynego kraju, który ich przyjął. Było to jednak tylko rozwiązanie tymczasowe, ponieważ ich wizy rosyjskie wygasły, a kraj pogrążał się w chaosie po upadku komunizmu. Przez większość filmu obserwujemy coraz bardziej desperackie i kafkowskie starania Amina, by osiedlić się w bezpieczniejszym kraju Europy Zachodniej. Jednak człowieka nie definiuje sam jego status polityczny – kluczowym wątkiem tej historii jest stopniowo odkrywana homoseksualność Amina. Widzimy, jak stara się ją ukryć przed rodziną oraz przeżywa pierwsze zauroczenia.

Animacja zrealizowana przez Sun Creature Studio z Kopenhagi nie odgradza widza od rozgrywających się wydarzeń. Pierwsze sceny, które pokazują Kabul z początku lat 80., charakteryzują się feerią barw i bogactwem detali i nawiązują do piosenki Take On Me zespołu a-ha, oczywiście ze słynnym animowanym teledyskiem. Później labirynt ulic Petersburga wygląda tak, jakby był miejscem codziennych zamieszek. Niesamowicie dramatyczna jest też morska scena z ogromnym statkiem pasażerskim.

Impulsem do powstania filmu była szkolna przyjaźń między reżyserem a głównym bohaterem. Rasmussen był zawsze ciekaw, w jaki sposób Amin dotarł do Danii. Większość z nas ma przyjaciela, którego życie znakomicie nadawałoby się na scenariusz filmu. Jednak Rasmussen faktycznie zrobił ten hipotetyczny film i podarował go nam w prezencie.

Przeżyć jest koprodukcją duńsko-francusko-szwedzko-norweską. Film został wyprodukowany przez Final Cut For Real i Sun Creature w Danii w koprodukcji z Vivement Lundi, Most Film i Mer Film oraz we współpracy z Left Handed Films i Vice Studios. Dystrybucja międzynarodowa: Cinephil.

David Katz, Cineuropa