Aida

Aida
Aida
Opis fabuły:

Bośnia, 11 lipca 1995 r. Aida jest tłumaczką dla ONZ w Srebrenicy. Kiedy serbska armia zajmuje miasto, jej rodzina znajduje się pośród tysięcy cywilów poszukujących schronienia w bazie ONZ. Pośrednicząca w negocjacjach Aida ma dostęp do kluczowych informacji, które musi przetłumaczyć. Jaki los czeka jej rodzinę i rodaków – ratunek czy śmierć? Co powinna zrobić?

Analiza filmu:

Choć wydawałoby się, że Aida zupełnie nie ma związku z historyczną powieścią Henryka Sienkiewicza (tytuł oryginalny filmu: Aida) o prześladowaniu pierwszych chrześcijan w Rzymie, dzieło Jasmili Žbanić wzbudza przerażenie. Wielu widzów z pewnością to potwierdzi, biorąc pod uwagę, że w 2020 r. film odniósł ogromny sukces, począwszy od światowej premiery w konkursie na Festiwalu Filmowym w Wenecji. Następnie święcił dalsze triumfy na wielu ważnych festiwalach filmowych, np. w Arras, Les Arcs i Luksemburgu. Film zamknął rok, zdobywając nagrodę Independent Spirit Award za najlepszy film zagraniczny i uzyskując nominację do nagród BAFTA dla najlepszego filmu zagranicznego i najlepszego reżysera (po raz pierwszy w historii nagród wyróżnienie przypadło twórcy z Bośni) oraz nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.

Utrzymany w szybkim tempie i bezlitosny film pokazuje losy Aidy (fantastyczna Jasna Đuričić), nauczycielki i tłumaczki ONZ próbującej znaleźć wyjście z piekła, w jakie zmieniła się Srebrenica po wkroczeniu armii serbskiej. W centrum wydarzeń znajdują się również jej mąż (Izudin Bajrović) i dwóch synów (Boris Ler i Dino Bajrović), którzy wraz z innymi ludźmi desperacko szukają schronienia w bazie. 

W scenach, w których Aida dosłownie biega, by ocalić życie swojej rodziny, film przypomina Dunkierkę i przedstawione tam podejście do wojny. Jako osoba stale towarzysząca tym, którzy powinni dowodzić, Aida wie dużo – zbyt dużo, by wierzyć w ich obietnice, i zbyt dużo, by nie mieć żadnych skrupułów, powtarzając puste słowa zmęczonym i zdezorientowanym ludziom. Słyszy – oczywiście w obu językach – że „Holendrzy zamknęli bramę”, mimo że Srebrenicę ogłoszono strefą bezpieczeństwa ONZ. 

W miarę upływu czasu wydaje się, że cała przestrzeń się kurczy, a film Žbanić (zmontowany przez genialnego montażystę Zimnej wojny Jarosława Kamińskiego) zaczyna przypominać prawdziwy thriller. Brakuje tylko tykającego zegara z serialu 24 godziny. Jednak – prawdopodobnie nie będzie to spoiler z uwagi na złą sławę Srebrenicy – nie ma się co spodziewać żadnego wybawienia ani odmiany losu w ostatniej chwili. Nawet człowiek, który jest przekonany, że nadejdzie pomoc, w końcu zamyka się w biurze i prosi, by zostawić go w spokoju.

Mimo ciężkiej atmosfery, która odzwierciedla wagę tematu, film jest również wciągający i niezwykle angażujący. Czas spowalnia tylko raz, kiedy we wspomnieniach pojawia się szczęśliwszy moment – konkurs na najlepszą bośniacką fryzurę. Jednak bardzo szybko scenariusz wraca do zbywanych pytań i powtarzanych jak refren słów „Co on mówi?”, choć nikogo to już nie obchodzi. To cud, że choć nie ma czasu do stracenia, a już na pewno nie ma go na wielkie monologi, Žbanić (która przecież zdobyła Złotego Niedźwiedzia za film Grbavica) wciąż pokazuje nam wszystkie aspekty wojny: brak komunikacji, całkowitą bezradność niemal wszystkich zaangażowanych osób mimo składanych deklaracji oraz moment, w którym człowiek nagle pojmuje, że nie ma wyjścia, i w którym oblewa go zimny pot. To, że reżyserka nie opowiada o zamierzchłej przeszłości, lecz o wydarzeniach z 1995 r., które nazwała kiedyś „ogromną traumą dla wszystkich Bośniaków”, czyni tę opowieść jeszcze bardziej przerażającą, zwłaszcza gdy przefiltruje się ją przez wszystkie współczesne nawoływania do „patriotyzmu”. Niezwykle wymowne jest to, że w Aidzie uzbrojeni agresorzy to znajomi – byli uczniowie Aidy, przyjaciele z uczelni. To absurdalne i przerażające. I znów może się zdarzyć.

Aida – produkcja: Deblokada Produkcija, koprodukcja: Coop99, Digital Cube, Extreme Emotions, Indie Prod, N279 Entertainment, Razor Film Produktion, Tordenfilm AS, Österreichischer Rundfunk (ORF), TV ARTE/ ZDF, Radio i Telewizja BiH oraz TRT. Dystrybucja międzynarodowa: Indie Sales.

Marta Bałaga, Cineuropa