Quo Vadis, Aida?

Quo Vadis, Aida?
Quo Vadis, Aida?
Sinteżi:

Il-Bożnija, 11 ta' Lulju 1995. Aida hija traduttriċi għan-Nazzjonijiet Uniti (NU) fil-belt żgħira ta' Srebrenica. Meta l-armata Serba tieħu l-belt f'idejha, il-familja tagħha tispiċċa fost l-eluf ta' persuni ċivili li qed ifittxu kenn fil-kamp tan-NU. Bħala persuna li kellha tagħrif kunfidenzjali dwar in-negozjati, Aida għandha aċċess għal informazzjoni kruċjali li jeħtiġilha tinterpreta. X'destin hemm jistenna lil familtha u lil niesha – salvataġġ jew mewt? X'mossa għandha tagħmel?

Fokus fuq il-film:

Għalkemm wieħed jassumi li l-film m'għandu x'jaqsam xejn mar-rumanz storiku ta' Henryk Sienkiewicz dwar il-persekuzzjoni tal-Insara tal-bidu f'Ruma, Quo Vadis, Aida? ta' Jasmila Žbanić huwa film b'saħħtu immens. U bilfors li ħafna jaqblu ma' dan, meta wieħed iqis li fl-2020 il-film kellu fost l-akbar suċċessi, li bdew bl-ewwel wiri tiegħu f'kompetizzjoni fil-Festival tal-Films ta' Venezja u komplew b'aktar trijonfi f'ħafna festivals tal-films importanti bħal Arras, Les Arcs u l-Lussemburgu. Spiċċa s-sena billi rebaħ Independent Spirit Award għall-Aqwa Film Barrani u ġie nnominat għall-premjijiet BAFTA għall-Aqwa Film Barrani u għall-Aqwa Direttur (l-ewwel darba fl-istorja tal-premjijiet għal produttriċi tal-films mill-Bożnijo-Ħerzegovina) u xejn inqas minn Oscar għall-Aqwa Film Internazzjonali.

Il-film, mexxej u bla ħniena, isegwi lil Aida (l-attriċi eċċellenti Jasna Đuričić), għalliema li spiċċat traduttriċi għan-NU f'Srebrenica f'punt fejn qed tipprova ssib triqitha wara li f'daqqa waħda kollox jinbidel f'infern hekk kif l-armata Serba tieħu l-kontroll. Jidhru wkoll b'mod prominenti r-raġel (Izudin Bajrović) u ż-żewġ subien tagħha (Boris Ler u Dino Bajrović), li għadhom moħbija x'imkien fost dawk li qed jittalbu b'mod iddisprat għall-kenn fil-kamp. 

Quo Vadis, Aida? għandu mill-film Dunkirk, fil-mod kif jittratta t-tema tal-gwerra, u jħallik bla nifs hekk kif Aida litteralment qed tiġri għal ħajjet familtha. Bħala l-persuna li kontinwament takkumpanja lil min suppost huwa responsabbli, hija taf ħafna – wisq biex sempliċement taċċetta l-wegħdiet tagħhom, u wisq biex ma tħossx il-kuxjenza tniggiżha waqt li tkun qed tirrepeti dak il-kliem fieragħ lil dawk l-uċuħ għajjenin u konfużi. Jgħidulha f'żewġ lingwi, ovvjament, li "l-Olandiżi għalqu l-bibien," minkejja li Srebrenica ġiet iddikjarata żona sikura tan-NU. 

Iktar ma jgħaddi l-ħin u iktar ma l-post bħal donnu jiċkien, il-film ta' Žbanić (editjat mill-bravissimu Jarosław Kamiński ta' Cold War) iktar jinħass li hu thriller veru u proprju. Frankament, l-unika ħaġa nieqsa huwa countdown stil is-serje televiżiva 24. Iżda f'din il-ġrajja – u hawnhekk qajla hemm bżonn ta' twissija li jista' jinkixef tmiem il-film għax il-fatti faħxin ta' Srebrenica jafhom kulħadd – mhux se jkun hemm xi ħadd li jsalva lil kulħadd jew żvolti tal-aħħar minuta, peress li anke r-raġel li huwa konvint li fl-aħħar mill-aħħar l-għajnuna se tasal, jinqafel waħdu f'kamra u ma jkun irid ikellem lil ħadd.

Dan it-toqol jimxi paripassu mas-suġġett inkwistjoni, iżda l-film huwa wkoll immersiv u jinvolvi lill-udjenza b'mod inkredibbli. Huwa f'punt wieħed biss fejn il-ħin jimxi aktar kajman – fil-mument li jintwera flashback ta' żminijiet aktar feliċi waqt kompetizzjoni tal-Aqwa Stil ta' Xagħar fil-Bożnija tal-Lvant. Iżda immedjatament wara dan, l-iskript jerġa' jibda jaħrab il-mistoqsijiet tan-nies u jirrepeti diversi drabi l-mistoqsija "x'qed jgħid?!", mingħajr ħadd ma jimpurtah. Mhux sorprendenti li filwaqt li ma tinħela ebda sekonda, lanqas f'monologi grandjużi, Žbanić (li, wara kollox, rebħet Golden Bear għal Grbavica) xorta jirnexxielha turi l-aspetti kollha tal-gwerra: in-nuqqas ta' komunikazzjoni, is-sensazzjoni ta' dawk kollha involuti li minkejja d-dikjarazzjonijiet tagħhom ma jistgħu jagħmlu xejn, u r-realizzazzjoni f'salt wieħed li m'hemmx fejn taħrab taqtgħek minn ġewwa. Il-fatt li mhix qed titkellem dwar xi passat remot, iżda dwar avveniment li ġara fl-1995 – avveniment li hija ddeskriviet bħala "trawma kbira għall-Bożnijaċi kollha" – jagħmluh aktar tal-waħx, speċjalment meta wieħed iqabblu mal-vuċijiet kollha tal-lum li jappellaw għall-"patrijottiżmu". Fi Quo Vadis, Aida? tinkixef ħafna n-natura reali tal-persuni, meta n-nies li jiġu bis-snieter huma dawk li nafu u li nkunu diġà ltqajna magħhom – l-istudenti antiki tal-iskola ta' Aida, ħabib ta' xi ħadd mill-università. Hija sitwazzjoni assurda u tal-biża', sitwazzjoni li tista' terġa' sseħħ.

Quo vadis, Aida? huwa produzzjoni ta' Deblokada Produkcija, koproduzzjoni ta' Coop99, Digital Cube, Extreme Emotions, Indie Prod, N279 Entertainment, Razor Film Produktion, Tordenfilm AS, Österreichischer Rundfunk (ORF), TV ARTE/ ZDF, Radio Television ta' BiH u TRT. Il-bejgħ internazzjonali huwa ġestit minn Indie Sales.

Marta Bałaga, Cineuropa