Κβο βάντις Άιντα; (Quo vadis Aida?)

Κβο βάντις Άιντα; (Quo vadis Aida?)
Κβο βάντις Άιντα; (Quo vadis Aida?)
Σύνοψη:

Βοσνία, 11 Ιουλίου 1995. Η Aida είναι μεταφράστρια για τον ΟΗΕ στη μικρή πόλη της Σρεμπρένιτσα. Όταν ο σερβικός στρατός καταλαμβάνει την πόλη, η οικογένειά της βρίσκεται μεταξύ των χιλιάδων αμάχων που αναζητούν καταφύγιο στο στρατόπεδο του ΟΗΕ. Η Aida είναι παρούσα στις διαπραγματεύσεις και έχει πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες τις οποίες καλείται να μεταφράσει. Ποια μοίρα περιμένει την οικογένεια και τους ανθρώπους της; Θα σωθούν ή θα πεθάνουν; Τι πρέπει να κάνει;

Σχετικά με την ταινία:

Αν και δεν έχει καμία σχέση με το ιστορικό μυθιστόρημα του Henryk Sienkiewicz για τον διωγμό των πρώτων Χριστιανών στη Ρώμη, το Quo Vadis, Aida?, της Jasmila Žbanić, είναι μια ταινία συγκλονιστική. Και υπάρχουν πολλοί που συμφωνούν, αν λάβουμε υπόψη ότι η ταινία ήταν από τις πλέον επιτυχημένες το 2020, ξεκινώντας με την παγκόσμια πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και συνεχίζοντας θριαμβευτικά σε πολλά σημαντικά φεστιβάλ κινηματογράφου, όπως τα φεστιβάλ Arras, Les Arcs και Λουξεμβούργου. Έκλεισε τη χρονιά κερδίζοντας βραβείο Independent Spirit Award στην κατηγορία Καλύτερης Ξένης Ταινίας και υποψηφιότητες για βραβείο BAFTA στις κατηγορίες Καλύτερης Ξένης Ταινίας και Καλύτερης Σκηνοθεσίας (η πρώτη υποψηφιότητα σκηνοθέτη από τη Βοσνία στην ιστορία των βραβείων) και για βραβείο Όσκαρ Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας.

Η ταινία, με καταιγιστικό ρυθμό και αμείλικτη αφήγηση, ακολουθεί την Aida (η εξαιρετική Jasna Đuričić), μια δασκάλα που έχει γίνει διερμηνέας για τα Ηνωμένα Έθνη στη Σρεμπρένιτσα και προσπαθεί να ορθοποδήσει μέσα στο χάος που δημιουργείται ξαφνικά, μετά την κατάληψη από τον σερβικό στρατό. Στην καρδιά της ιστορίας βρίσκονται επίσης ο σύζυγος (Izudin Bajrović) και οι δύο γιοι της (Boris Ler και Dino Bajrović), οι οποίοι εξακολουθούν να βρίσκονται κάπου ανάμεσα στο πλήθος που ικετεύει για καταφύγιο στο στρατόπεδο. 

Η αγωνιώδης προσέγγιση της ταινίας στο θέμα του πολέμου θυμίζει κάπως τη Δουνκέρκη, καθώς η Aida κυριολεκτικά τρέχει για να σώσει την οικογένειά της. Όντας ο άνθρωπος που βρίσκεται διαρκώς δίπλα σε εκείνους που υποτίθεται ότι έχουν τον έλεγχο, γνωρίζει πολλά· υπερβολικά πολλά για να μπορεί να δεχτεί απλώς τις υποσχέσεις τους και να μην έχει ενδοιασμούς όταν επαναλαμβάνει κενές λέξεις μπροστά στους κουρασμένους και μπερδεμένους συμπατριώτες της. Της λένε, σε δύο γλώσσες φυσικά, ότι οι Ολλανδοί έκλεισαν την πύλη, παρόλο που η Σρεμπρένιτσα έχει ανακηρυχθεί ασφαλής ζώνη από τον ΟΗΕ. 

Καθώς ο χρόνος τελειώνει και ο χώρος μοιάζει να συρρικνώνεται, η ταινία της Žbanić (σε μοντάζ του μάγου Jarosław Kamiński, που είχε κάνει και το μοντάζ της ταινίας «Ψυχρός Πόλεμος») εξελίσσεται σε κανονικό θρίλερ. Πραγματικά, το μόνο που λείπει είναι ένα χρονόμετρο αντίστροφης μέτρησης όπως στη σειρά 24. Αλλά —και εδώ πιθανόν δεν χρειάζεται ειδοποίηση για spoiler μια που όλοι γνωρίζουμε τη φρικιαστική κατάληξη στη Σρεμπρένιτσα— μην περιμένετε από μηχανής θεούς ή ανατροπές της τελευταίας στιγμής στην ιστορία αυτή· ακόμη και ο άνθρωπος που είναι πεπεισμένος ότι θα έρθει βοήθεια κλείνεται τελικά σε ένα δωμάτιο και ζητάει να τον αφήσουν ήσυχο.

Αυτή η βαριά ατμόσφαιρα ταιριάζει με το θέμα, αλλά η ταινία είναι επίσης καθηλωτική και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Ο ρυθμός επιβραδύνεται μόνο για ένα φλασμπάκ σε μια πιο ευτυχισμένη εποχή, στον διαγωνισμό Καλύτερου Χτενίσματος Ανατολικής Βοσνίας. Ωστόσο, σύντομα η δράση επιστρέφει στο σήμερα και στις υπεκφυγές απέναντι στις ερωτήσεις και στη μόνιμη απορία «τι λέει;!», που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, παρόλο που κανείς δεν θέλει να ξέρει... Δεν μας προκαλεί έκπληξη το ότι, χωρίς να σπαταλάει ούτε στιγμή —και σίγουρα όχι για δραματικούς μονολόγους, η Žbanić (η οποία έχει κερδίσει και Χρυσή Άρκτο για την ταινία «Grbavica») καταφέρνει να μας παρουσιάσει όλες τις πτυχές του πολέμου: την έλλειψη επικοινωνίας, το πόσο ανήμποροι είναι σχεδόν όλοι οι εμπλεκόμενοι παρά τα μεγάλα λόγια τους, και τη διαπίστωση ότι δεν υπάρχει διέξοδος· μια διαπίστωση που μας παγώνει ξαφνικά σαν κρύος ιδρώτας. Δεδομένου ότι δεν μιλάει για κάποιο μακρινό παρελθόν, αλλά για ένα γεγονός από το 1995 —που η Žbanić το έχει ήδη περιγράψει ως «τεράστιο τραύμα για όλους τους Βόσνιους», η ταινία είναι ακόμη πιο τρομακτική, ιδίως όταν τη δούμε μέσα από το πρίσμα όλων εκείνων που φωνάζουν για «πατριωτισμό» σήμερα. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ότι στο Quo Vadis, Aida?, οι άνθρωποι που κρατούν τα όπλα είναι γνωστοί —παλιοί μαθητές της Aida από το σχολείο, κάποιος φίλος από το πανεπιστήμιο... Είναι παράλογο και τρομακτικό και μπορεί να συμβεί ξανά.

Η ταινία Quo vadis, Aida? είναι μια παραγωγή της Deblokada Produkcija, συμπαραγωγή των Coop99, Digital Cube, Extreme Emotions, Indie Prod, N279 Entertainment, Razor Film Produktion, Tordenfilm AS, Österreichischer Rundfunk (ORF), TV ARTE/ ZDF, Radio Television of BiH και TRT. Υπεύθυνη για τις πωλήσεις σε διεθνές επίπεδο είναι η Indie Sales.

Marta Bałaga, Cineuropa